جدول اسکجول لوله فولادی؛ ضخامت SCH 40، SCH 80 و STD

جدول اسکجول لوله مهم‌ترین مرجع برای انتخاب ضخامت جداره‌ی لوله‌ی فولادی است. در این مقاله معنی اسکجول، تفاوت SCH 40 و SCH 80 و STD، جدول کامل ضخامت لوله از ½ تا ۲۴ اینچ طبق استاندارد ASME B36.10M و وزن هر متر لوله را می‌خوانید.

فهرست مطالب

1. اسکجول لوله چیست؟
2. STD، XS و XXS یعنی چه؟
3. جدول اسکجول لوله ½ تا ۶ اینچ
4. جدول اسکجول لوله ۸ تا ۲۴ اینچ
5. وزن لوله در اسکجول ۴۰ و ۸۰
6. فرق اسکجول 40 و 40S
7. چطور اسکجول مناسب را انتخاب کنیم؟
8. اسکجول در لوله‌های قطور
9. پرسش‌های متداول

اسکجول لوله چیست؟

اسکجول (Schedule یا به اختصار SCH) عددی بدون واحد است که ضخامت جداره‌ی لوله را مشخص می‌کند. در استاندارد آمریکایی ASME B36.10M برای هر سایز لوله، چند ضخامت استاندارد با عددهای ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۶۰، ۸۰، ۱۰۰، ۱۲۰، ۱۴۰ و ۱۶۰ تعریف شده است.

نکته‌ی مهم این است که قطر خارجی لوله با تغییر اسکجول ثابت می‌ماند و فقط ضخامت جداره و در نتیجه قطر داخلی تغییر می‌کند. به همین دلیل لوله‌ها، اتصالات و فلنج‌های یک سایز همیشه با هم جفت می‌شوند. همچنین ضخامت یک اسکجول در سایزهای مختلف یکسان نیست؛ مثلاً SCH 40 در لوله‌ی ۲ اینچ ۳٫۹۱ و در لوله‌ی ۸ اینچ ۸٫۱۸ میلی‌متر است.

عدد اسکجول از رابطه‌ی تقریبی SCH ≈ ۱۰۰۰ × P / S به دست آمده است که در آن P فشار کاری و S تنش مجاز ماده است؛ یعنی اسکجول بالاتر برای فشار بیشتر.

STD، XS و XXS یعنی چه؟

پیش از معرفی عددهای اسکجول، ضخامت لوله با سه نام وزنی مشخص می‌شد که هنوز هم رایج است:

• STD (Standard): وزن استاندارد؛ تا سایز ۱۰ اینچ با SCH 40 برابر است و از ۱۲ اینچ به بالا روی ۹٫۵۳ میلی‌متر ثابت می‌ماند.
• XS (Extra Strong): وزن سنگین؛ تا سایز ۸ اینچ با SCH 80 برابر است و از ۱۰ اینچ به بالا روی ۱۲٫۷۰ میلی‌متر ثابت می‌ماند.
• XXS (Double Extra Strong): وزن خیلی سنگین برای فشارهای بسیار بالا.

جدول اسکجول لوله ½ تا ۶ اینچ

ضخامت‌ها بر حسب میلی‌متر و طبق ASME B36.10M است. در این سایزها SCH 40 با STD و SCH 80 با XS برابر است.

جدول اسکجول لوله ۸ تا ۲۴ اینچ

در سایزهای بزرگ‌تر، ستون‌های STD و XS از SCH 40 و SCH 80 جدا می‌شوند. ضخامت‌ها بر حسب میلی‌متر است.

لوله‌های رایج در این سایزها معمولاً طبق استاندارد ASTM A53 تولید می‌شوند.

وزن لوله در اسکجول ۴۰ و ۸۰

وزن هر متر لوله از فرمول (قطر خارجی − ضخامت) × ضخامت × ۰٫۰۲۴۶۶ (ابعاد به میلی‌متر) به دست می‌آید. برای سایزها و ضخامت‌های دیگر از ماشین‌حساب وزن لوله استفاده کنید یا جدول وزن لوله فولادی را ببینید.

وزن‌ها برای لوله‌ی ساده و بدون پوشش است؛ وزن واقعی به‌دلیل تلرانس ضخامت ممکن است کمی متفاوت باشد.

فرق اسکجول 40 و 40S

اسکجول‌های دارای پسوند S مثل 5S، 10S، 40S و 80S مربوط به لوله‌های فولاد ضدزنگ در استاندارد ASME B36.19M هستند. 40S تا سایز ۱۰ اینچ با SCH 40 برابر است و از ۱۲ اینچ به بالا با STD (۹٫۵۳ میلی‌متر) برابر می‌شود. 80S هم تا سایز ۸ اینچ با SCH 80 برابر است و از ۱۰ اینچ به بالا با XS (۱۲٫۷۰ میلی‌متر) برابر می‌شود.

چطور اسکجول مناسب را انتخاب کنیم؟

• فشار و دمای کاری: ضخامت لازم بر اساس کدهای طراحی مانند ASME B31.3 یا B31.8 محاسبه می‌شود و بعد نزدیک‌ترین اسکجول بالاتر انتخاب می‌شود.
• خوردگی و سایش: برای سیال خورنده یا ساینده، ضخامتی اضافه به‌عنوان حاشیه‌ی خوردگی در نظر گرفته می‌شود. پوشش پلی‌اتیلن سه‌لایه و پوشش اپوکسی پودری عمر لوله را در برابر خوردگی بیرونی بالا می‌برند.
• رزوه‌کاری: رزوه ضخامت مؤثر را کم می‌کند؛ برای لوله‌های رزوه‌ای معمولاً SCH 80 توصیه می‌شود.
• وزن و هزینه: اسکجول بالاتر یعنی وزن و قیمت بیشتر؛ انتخاب ضخیم‌تر از نیاز هزینه‌ی پروژه را بی‌دلیل بالا می‌برد.

اسکجول در لوله‌های قطور

در لوله‌ی اسپیرال و لوله‌های قطر بزرگ خطوط انتقال آب، نفت و گاز، ضخامت جداره معمولاً مستقیم به میلی‌متر و طبق استانداردهایی مثل API 5L سفارش داده می‌شود. اسکجول بیشتر در لوله‌ی بدون درز (مانیسمان) و لوله‌ی درزجوش ERW در سایزهای کوچک و متوسط کاربرد دارد. برای آشنایی بیشتر، مقاله‌ی لوله مانیسمان چیست؟ را بخوانید.

پرسش‌های متداول

اسکجول لوله یعنی چه؟

اسکجول (Schedule) عددی است که در استاندارد ASME B36.10M ضخامت جداره‌ی لوله را برای هر سایز مشخص می‌کند؛ هرچه عدد اسکجول بزرگ‌تر باشد، جداره ضخیم‌تر است.

آیا اسکجول ۴۰ در همه‌ی سایزها ضخامت یکسانی دارد؟

خیر. ضخامت اسکجول ۴۰ به سایز لوله بستگی دارد؛ مثلاً در لوله‌ی ۲ اینچ ۳٫۹۱ میلی‌متر و در لوله‌ی ۸ اینچ ۸٫۱۸ میلی‌متر است.

فرق اسکجول ۴۰ و STD چیست؟

تا سایز ۱۰ اینچ، SCH 40 و STD ضخامت یکسانی دارند. از ۱۲ اینچ به بالا ضخامت STD ثابت و برابر ۹٫۵۳ میلی‌متر می‌ماند، ولی SCH 40 ضخیم‌تر می‌شود.

فرق اسکجول ۴۰ و ۸۰ چیست؟

قطر خارجی هر دو یکسان است، اما جداره‌ی اسکجول ۸۰ ضخیم‌تر است؛ بنابراین قطر داخلی کمتر، وزن بیشتر و تحمل فشار بالاتری دارد.

اسکجول 40S با اسکجول 40 چه فرقی دارد؟

پسوند S مربوط به لوله‌های فولاد ضدزنگ در استاندارد ASME B36.19M است. در بیشتر سایزها 40S با 40 برابر است، ولی در سایزهای بزرگ‌تر (از ۱۰ یا ۱۲ اینچ به بالا) با هم تفاوت دارند.

برای لوله‌های قطور اسپیرال هم از اسکجول استفاده می‌شود؟

در لوله‌های قطر بزرگ، به‌ویژه لوله‌ی اسپیرال و لوله‌های انتقال آب و گاز، معمولاً ضخامت جداره مستقیم به میلی‌متر سفارش داده می‌شود، نه با عدد اسکجول.